Tümleç Nedir





$yazibasligitd
Tümleç Resimleri

Bu Yazıda Neler Var

  • Tümleç Nedir
  • Tümleç Çeşitleri
  • Zarf Tümleci
  • Edat Tümleci
  • İlgili Yazılar

    01 | Dolaylı Tümleç
    02 | Edat Tümleci
    03 | Dolaylı Tümleç Örnekleri

    Sponsorlu Bağlantılar

    Tümleç Özel Bölümü
    » Tümleç Nedir
    » Tümleç Çeşitleri
    » Dolaylı Tümleç
    » Zarf Tümleci
    » Edat Tümleci
    » Tümleç Örnekleri

    Tümleç Nedir

    Tümleç cümlenin öğelerinden biridir. Tümleç yüklemin yöneldiği, bulunduğu, çıktığı durumu gösterir. Yükleme –e, -de,-den hal eklerinden birini alarak sorulan sorulara cevap veren sözcüklere ya da sözcük öbeklerine dolaylı tümleç denir.

    Soruların ve cevapların aynı ekleri alması gerekir. Dolaylı tümleci diğer öğelerden ayıran özellik de budur. Örneğin; seninle öğlene buluşalım sorusunda ki altı çizili kelime cümlenin dolaylı tümlecidir. Yorgunluğundan konuşamıyoruz sorusunda ki yorgunluğundan cümlenin öğesidir.

    Tümleç Çeşitleri

    Dolaylı Tümleç
    Yüklemin yöneldiği, bulunduğu, çıktığı yeri gösteren öğedir. Yükleme sorulan “-e”, “-de” ve “-den” hal eklerini alan sorulara aynı ekleri alarak cevap veren sözcük ya da söz öbekleri dolaylı tümleç görevinde bulunur. Soruların ve cevapların aynı ekleri alması zorunluluğu bunun diğer öğelerle karışmasına engel olur. Bunu örneklerle açıklayalım.
    “Elindeki kitap ve defterleri bana verdi.”
    cümlesinde altı çizili öğeyi bulabilmek için yükleme “kime” sorusunu soruyoruz. Soru da cevap da aynı eki almış. Öyleyse “bana” sözü dolaylı tümleçtir.
    “Sizinle ancak yaza görüşürüz.”
    cümlesinde altı çizili sözcük de “-e” hal ekini almıştır. Ancak bu öğeyi bulmak için yükleme “ne zaman” sorusunu soruyoruz. Görüldüğü gibi soru hal eki almadan soruluyor. Öyleyse bu, “-e” hal eki almış olmasına rağmen dolaylı tümleç değildir.
    “Kimseye sormadan dışarı çıktı.”
    cümlesinde ise altı çizili öğeyi bulmak için yükleme “nereye” sorusunu soruyoruz. Bu durumda soru, “-e” hal eki almış, ancak “dışarı” sözü aynı eki almamış. Öyleyse buna da dolaylı tümleç diyemeyiz.
    Görüldüğü gibi sorular ve cevapların aynı ekleri alması koşulu, birbiriyle karışan öğeleri ayırt etmemizi sağlıyor.
    Aynı durumu “-de” ve “-den” eklerinde de görebiliriz.
    "Beni sınıfta iki saattir bekliyormuş.”
    cümlesindeki altı çizili öğeyi cevap olarak almak için, yükleme “nerede” sorusunu soruyoruz. Öyleyse bu öğe dolaylı tümleçtir.
    “Hepimiz iki saattir ayakta bekliyoruz.”
    cümlesinde ise altı çizili öğeyi bulabilmek için yükleme “nasıl” sorusunu sormamız gerekiyor. Görüldüğü gibi soru “-de” ekiyle sorulmamış. Demek ki öğe dolaylı tümleç değil.
    “O, iki gün önce buradan ayrıldı.”
    cümlesinde altı çizili öğe “nereden” sorusuna cevap vererek dolaylı tümleç olmuş.
    “Senin de gelmeni yürekten isterdim.”
    cümlesinde altı çizili öğe “nasıl” sorusuna cevap verdiğinden dolaylı tümleç değildir.
    “Şu elmadan üç kilo verir misin?”
    cümlesinde altı çizili öğeyi bulmak için “neyden” sorusunu yükleme soruyoruz. Cevap geldiğinden öğe dolaylı tümleçtir.
    Hastalandığından gelmedi.”
    cümlesinde altı çizili öğeyi ise “niçin” sorusuyla buluyoruz. Öyleyse bu, dolaylı tümleç değildir.
    Örnekleri daha da çoğaltabiliriz. Burada unutmamamız gereken, soruyla cevabın aynı ekleri (-e, -de, -den) almasıdır. Dolaylı tümleci bulduran soruları ezberlemek yerine, bunu kavramak daha avantajlı bir yoldur.


    Zarf Tümleci



    Yüklemin anlamını zaman, durum, yön, miktar, tarz, vasıta, şart, sebep, birliktelik yönlerinden tamamlayan kelime ve kelime gruplarına zarf tümleci denir.

    Zarf tümlecini bulmak için yükleme “nasıl?, ne zaman?, ne kadar?, nereye?” ve “kiminle?, neyle?, niçin?, neden?, niye?” soruları sorulur.



    Örnekler:

    İhtiyar adam merdivenleri yavaş yavaş çıkıyordu.

    Adamın yanıt vermesini beklemeden çıkıp gittiler.

    Geç yattığı için kalkamamış sabahleyin.

    Onunla on yıl önce karşılaştık.

    Haberi alınca dışarı çıktı.

    Seninle birlikte çok eğleneceğiz.



    Not: Yer-yön bildiren zarf tümleci yalın durumda olur.

    Yukarı çıktık. (zarf tümleci)
    Yukarıya çıktık. (dolaylı tümleç)
    Yukarıyı temizleyin. (nesne)

    Edat tümleci (edatlı tümleç) olarak adlandırılan tümleçler de birer zarf tümlecidir.

    Öğrencileriyle gidecekmiş tiyatroya.

    Para kazanmak için yapmış bunu.

    Eski bisikletiyle dolaşmış dünyayı.

    Bu parfümü senin için aldım.

    Size göre biz mi hatalıyız.

    Tavuk nar gibi kızarmıştı.

    Edat Tümleci


    Çıkmış sorularda, seçeneklerde bile olsa, edat tümleci adının geçtiği görülmemiştir. Ancak bazı soruların çözümünde yardımcı olduğu söylenebilir. Eğer seçeneklerde “edat tümleci” adı geçmiyorsa, siz “edat tümleci” olarak gördüğünüz söz öbeklerine zarf tümleci de diyebilirsiniz.
    Yüklemin ne ile, kimin ile, hangi amaçla, yapıldığını gösteren söz öbeklerine edat tümleci denir.
    “O, bütün yazılarını, dolma kalemle yazar.”
    “Bu araştırmayı arkadaşlarıyla yapmış.”
    “Bu yemekleri sizin için hazırladım.”
    cümlelerindeki altı çizili söz öbekleri edat tümleci sayılır.
    Cümle içinde her söz, cümlenin bir öğesi durumunda değildir. Yükleme sorulan sorulara cevap vermeyen söz veya söz öbekleri cümle dışı unsur sayılır. Örneğin aşağıdaki cümleyi öğelerine ayıralım.
    “Ahmet, sana defalarca geç kalmamanı söylemedim mi?”
    Dolaylı Zarf Nesne Yüklem
    Görüldüğü gibi “Ahmet” sözü cümlede yükleme sorulan herhangi bir soruya cevap vermiyor yani cümle dışı unsurdur.

    
    ..:: Online Uyeler ::..
    
    Bi soru sor